"Ο ΧΕΙΜΩΝΑΣ ΜΕΣΑ ΜΟΥ" του Κωνσταντίνου Τσιφτσή

Οι τέσσερις δεκαετίες από την εγκαθίδρυση του Μεταξικού καθεστώτος ώς τα γεγονότα του '65 και το πραξικόπημα του '67 είναι από τις πιο πλούσιες σε ιστορικά γεγονότα χρονικές περιόδους της Ελλάδας. Η προπαρασκευή για την Ιταλική επίθεση, η Κατοχή, ο Εμφύλιος, τα μετεμφυλιακά χρόνια και η προσπάθεια ανάταξης της κοινωνίας και της οικονομίας, οι πολιτικές ταραχές του 60, είναι τα κυριότερα κομβικά σημεία των 40 αυτών χρόνων και είναι λίγο πολύ όλα γνωστά.
Λιγότερο γνωστό, όμως, είναι το πώς όλος αυτός ο κυκεώνας επηρέασε την καθημερινή ζωή των ανθρώπων, ποιές ήταν οι επιπτώσεις και οι επιπλοκές.
Στο μυθιστόρημα "Ο ΧΕΙΜΩΝΑΣ ΜΕΣΑ ΜΟΥ", ο Κωνσταντίνος Τσιφτσής καταπιάνεται με την πρώτη πάνω κάτω εικοσαετία της χρονικής αυτής περιόδου και παρακολουθεί από κοντά - κυριολεκτικά από μέσα - το πώς επηρεάσθηκε και εξελίχθηκε η ζωή κάποιων, που άθελά τους κι αναπάντεχα  βρέθηκαν στην δίνη των συνταρακτικών γεγονότων, αναμετρήθηκαν μαζί τους και επιβίωσαν. Με τραύματα, με κόπο και αγώνα καθημερινό, με πισωγυρίσματα, αλλά και με πίστη και πείσμα κόντρα στις αντίξοες συνθήκες.
Ο έρωτας μιας Γερμανίδας και ενός Έλληνα, που φουντώνει μέσα στις φλόγες του πολέμου, οι δυό διαφορετικές οικογένειες, η εποποιΊα της Αλνανίας και η Γερμανική επίθεση, ο γάμος του ζευγαριού, η επιβίωση στην διάρκεια της Κατοχής, τα μοιραία εμφυλιακά χρόνια, τα παιδιά τους μεταξύ Ελλάδας και Γερμανίας, οι πολιτισμικές διαφορές, η προσπάθεια να σταθούν στα πόδια τους οι πρωταγωνιστές και οι δευτεραγωνιστές, τόσο στην διάρκεια του πολέμου όσο και μετά, συνθέτουν ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον και πολύχρωμο μωσαϊκό, που κρατάει τον αναγνώστη αιχμάλωτο από την πρώτη ώς την τελευταία σελίδα. Τα γεγονότα και την πλοκή έχει υφάνει η ίδια η ζωή, αλλά είναι η τοποθέτηση των ανθρώπων μέσα σε αυτά από τον συγγραφέα, είναι η συναρπαστικά γοργή και γλαφυρή αφήγηση, που ζωντανεύει το κονταροχτύπημά τους με την ίδια την μεγάλη ιστορία και εκτείνεται χορταστικά σε περισσότερες από 460 σελίδες.
Οι λεπτομερειακές περιγραφές τόπων, καταστάσεων και, κυρίως, ψυχοσυνθέσεων ενισχύουν την εντύπωση ότι ο συγγραφέας σε κάποιο βαθμό αυτοβιογραφείται, πράγμα, που αυξάνει τον ενδιαφέρον του αναγνώστη, καθώς αντιλαμβάνεται ότι δεν παρακολουθεί φανταστικά πρόσωπα και φανταστικές ζωές ούτε ωραιοποιημένες ή δραματοποιημένες στιγμές. Δεν θα βρεθεί την κρίσιμη ώρα ένας από μηχανής θεός, που θα αποκαταστήσει την ιδανική τάξη, σώζοντας τους αθώους και τιμωρώντας τους άδικους και τους κακούς. Εδώ παλεύουν και σπαρταράνε άνθρωποι αληθινοί, πλασμένοι από χώμα και δάκρυα, πικρό πηλό, που ψήνεται στον ήλιο αδιάκοπα για ν' αντέξει σ' όσο πιο πολλές δοκιμασίες γίνεται.
Δεν είναι ουσιαστικά ξεχωριστοί οι χαρακτήρες του Τσιφτσή, αλλά ξεχωριστούς τους κάνουν αναγκαστικά τα γεγονότα γύρω τους, κοντά τους. Ξεχωριστούς τους κάνει η σκληρότητα των άλλων, που την αντιμάχονται για να προχωρήσουν. Με αυτή την κατανόηση για τα όριά τους, τους προσεγγίζει η γραφή του Τσιφτσή και καταφέρνει να γεννήσει στον αναγνώστη την ενσυναίσθηση και την αγωνία ακόμα για το αν και πώς θα ανταπεξέλθουν στις δοκιμασίες και στα απρόσμενα. Έχει πολλές ανατροπές η ζωή τους, ανατροπές, που περνούν στο λευκό χαρτί, μέσα από μιαν αφήγηση, που διαπνέεται από έντονο  συναίσθημα. Στην ίδια αφήγηση, όμως, βρίσκεται χώρος για οξυδερκείς παρατηρήσεις και κρίσεις του συγγραφέα, για λαϊκή σοφία από αυτήν που αφθονεί στην Ελληνική επαρχία, για χιούμορ.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι όχι λίγες σελίδες με τις σχεδόν κινηματογραφικές περιγραφές μεγάλων ιστορικών γεγονότων, που σημάδεψαν τον πόλεμο και την εξέλιξή του, την Ευρώπη και, τελικά, την ίδια την μοίρα πάμπολλων ανθρώπων. Οι αναφορές σε τέτοια γεγονότα έχουν συχνά στα βιβλία έναν στεγνό, εγκυκλοπαιδικό, χαρακτήρα, και ξεχνάμε ότι μέσα σε αυτά εγκλωβίσθηκαν άνθρωποι. Πραγματικοί άνθρωποι, με πραγματικές ζωές, άνθρωποι με μανάδες και πατεράδες, άνθρωποι με παιδιά και αδέλφια, άνθρωποι, που πήγαιναν στην δουλειά τους ή να δουν ένα φίλο - και δεν έφτασαν ποτέ.
Ο Τσιφτσής, όμως, στον "ΧΕΙΜΩΝΑ" του βλέπει και περιγράφει γεγονότα, όπως ο βομβαρδισμός της Δρέσδης, π.χ.,  από την οπτική γωνία αυτών ακριβώς των ανθρώπων, που είτε τυχαία είτε από συνειδητή επιλογή βρέθηκαν στον πυρήνα τους. Το μυθιστόρημά του αποκτά έτσι έναν ακόμη πόλο έλξης, αλλά, το κυριότερο, μας βοηθάει να εννοήσουμε εις βάθος σε τι καμίνι ψήθηκαν οι άνδρες και οι γυναίκες, που μετά τον πόλεμο, πήρανε στους ώμους τους το βαρύ καθήκον να στήσουν στα πόδια τους οικογένειες, κοινότητες, δουλειές, όλον τον καινούριο κόσμο, πάνω σε αρχές και αξίες με άλλης ποιότητας υπόβαθρο και αντοχή. 
Με λίγα λόγια, μέσα από τις σελίδες του "ΧΕΙΜΩΝΑ" ξεπηδάει μια εκτεταμένη τοιχογραφία, που φωτίζει πολύ ανθρώπινα δυό διαφορετικές χώρες, την Ελλάδα και την Γερμανία, και τρεις γενιές, μιαν ήδη διαμορφωμένη με την έναρξη του πολέμου, μια που διαμορφώθηκε στα χρόνια του πολέμου, και την επόμενη. Ο συγγραφέας δείχνει να γνωρίζει πολύ καλά τις δύο διαφορετικές εθνικές κουλτούρες ζωής και σκέψης, στην διασταύρωση των οποίων συναντώνται και δρουν οι ήρωές του. Το ίδιο καλά και με χαρακτηριστική διεισδυτικότητα δείχνει να συνομιλεί με τις τρεις γενιές, που τον απασχολούν. Τόσο καλά, ώστε χωρίς αμφιβολία, στο τέλος του βιβλίου δεν μπορεί παρά να έχουν νομοτελειακά τελειώσει όλοι οι χειμώνες μέσα του και μέσα μας και να καλοκαιριάζει οριστικά!

Σημείωση: Το βιβλίο του Κωνσταντίνου Τσιφτσή "Ο ΧΕΙΜΩΝΑΣ ΜΕΣΑ ΜΟΥ" κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις "ΜΕΘΕΞΙΣ", Κεραμοπούλου 5, Θεσσαλονίκη,  info@metheksis.gr

"KASSOS TIMELESS" - Η παρουσίαση στην Αθήνα

Την Κυριακή 8 Αυγούστου, η Κάσος αγκάλιασε γλυκά μια προσπάθεια να αποτυπωθεί φωτογραφικά το πέρασμα του χρόνου από πάνω κι από μέσα της, να τεκμηριωθεί το πόσο ουσιαστικά αναλλοίωτο έμεινε το φυσικό και το ανθρώπινο περιβάλλον της από το πέρασμα αυτό - κάτι, που δεν μπορούμε να ισχυρισθούμε για πολλούς τόπους στην Ελλάδα του 21ου αιώνα.

Η προσπάθεια αυτή, όμως, δεν θα ήταν ολοκληρωμένη, αν δεν ακολουθούσε κι η παρουσίασή της στην Αθήνα, ώστε όσο το δυνατόν περισσότεροι να έρθουν σε επαφή με το ακριτικό αυτό νησί, να παροτρυνθούν να το επισκεφθούν, να το γνωρίσουν από κοντά και να βιώσουν το Αρχιπέλαγος σχεδόν απείραχτο, όπως ευτύχησαν να το γνωρίσουν οι γενιές πριν από μας, που τόκαναν θρύλο.

Οι φίλοι της Κάσου και οικοδεσπότες του περίφημου "DIRTY GINGER",  Έφη Γιαλούση και Νίκος Μαούνης, παραχώρησαν ευγενικά τον χώρο τους στο Γκάζι, σ' ένα από τα πιο νευραλγικά κι εύκολα προσβάσιμα σημεία της πόλης μας. Κι όποιος θέλει να ρίξει μια κλεφτή πρώτη ματιά στην Κάσο, μέσα από τις σελίδες του δίγλωσσου λευκώματος "KASSOS TIMELESS" και να γνωρίσει από κοντά τους παράγοντες της έκδοσης μπορεί την επόμενη Τετάρτη, 20 Οκτωβρίου, στις 7 το απόγευμα, να έρθει κοντά μας, στο "DIRTY GINGER", Τριπτολέμου 46 και Περσεφόνης, ακριβώς στην επάνω πλευρά του Σταθμού "Κεραμεικός" του Μετρό, στο στενάκι, δίπλα στο "Mamaca's Restaurant".

Θάναι και προσωπική χαρά και τιμή μας να έρθετε! 

     

Η Κάσος στον χρόνο κι έξω απ' τον χρόνο

Υπάρχουν άνθρωποι, που δεν αγαπάνε μονάχα την διαδικασία του ταξιδιού ούτε και βλέπουν τον προορισμό τους απλώς ως τόπο διακοπών, ένα μέρος για να περάσουν 5-10 μέρες ξενοιασιάς και χαλάρωσης πάνω στην διαδρομή παραλία-ταβέρνα-μπαρ-υπνοδωμάτιο. Θέλγονται περισσότερο από την ευκαιρία για ένα συνολικότερο βίωμα, που, πέρα από την γλυκειά καλοκαιρινή καθημερινότητα, μπορεί και συμπεριλαμβάνει, επίσης, την ιστορική διαδρομή του τόπου, την παράδοση, τους ανθρώπους του… Πρωτίστως, τους ανθρώπους του, γιατί ένας προορισμός, ένας τόπος οποιοσδήποτε, δεν είναι, τελικά, παρά οι άνθρωποί του, οι ντόπιοι κάτοικοι και το πώς βιώνουν τον τόπο τους, πόσο τον αγαπούν και πώς τον κατοικούν και πώς καταλήγουν - αν καταλήγουν - να κατοικήσουν κι εμάς, τους περαστικούς και τους περιηγητές, που επιστρέφουμε τότε μοιραία στην δική μας  καθημερινότητα, αλλά διαφορετικοί, πλουσιότεροι, πιο γεμάτοι...

Τέτοιους τόπους έχει την τύχη νάχει πολλούς η Ελλάδα - τόπους στενά δεμένους με την ιστορική τους διαδρομή και συνυφασμένους με τους ανθρώπους τους τόσο, ώστε νάναι αδύνατο να ξεχωρίσεις την ευεργετική αγκαλιά του απείραχτου φυσικού τοπίου από το ζεστό αγκάλιασμα των κατοίκων.

Τέτοια είναι η περίπτωση της Κάσου και τέτοια κι η δική μου σχέση με το ακριτικό αυτό νησί της Δωδεκανήσου, που με το παρθένο τοπίο και τα νερά του, τις μουσικές την κουζίνα και τους ανθρώπους του μ’ αγκάλιασε και μου χάρισε – ακόμα μου χαρίζει – εμπειρίες Ελληνικότητας ανεπανάληπτες.
Γι’ αυτό και θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό, που μπόρεσα, όσο μου ήταν δυνατόν, να ανταποδώσω το αγκάλιασμα και ν' αντιχαρίσω στο νησί το Λεύκωμα “Kassos Timeless”. Με τα κείμενα και τις φωτογραφίες, προσπάθησα να συνειδητοποιήσω και να τεκμηριώσω το προσωπικό μου βίωμα από την ιστορική πορεία του νησιού, τα τοπία του και την ζώσα παράδοση, τους ανθρώπους και την προοπτική τους.

Και την επόμενη Κυριακή, 8 Αυγούστου, το απόγευμα, στον προαύλειο χώρο της ιστορικής εκκλησίας της Παναγίας του Εμπορειού, στην Κάσο, θα παρουσιάσουμε επίσημα το Λεύκωμα αυτό...

Η Κάσος ως βίωμα του Αρχιπελάγους - Προδημοσίευση

Με την ουσιαστική συμβολή της Ελληνικής λογοτεχνικής γενιάς του '30, το Αρχιπέλαγος ως τοπίο, παραδόσεις και ανθρωπογεωγραφία αποτέλεσε καθοριστικό μέρος του συλλογικού DNA των πρώτων Ελληνικών μεταπολεμικών γενιών.
Οι μεταπολιτευτικές γενιές, όμως, δεν πρόλαβαν να βιώσουν με ένταση και ακρίβεια την εμπειρία του Αρχιπελάγους, όπως μας το παραδίδει ο Οδυσσέας Ελύτης, μέσα από τους «Προσανατολισμούς» του, καθώς οι μεγάλες κοινωνικο-οικονομικές ανακατατάξεις προκάλεσαν, στο μεταξύ, μια ριζική μετάλλαξη τοπίου και ανθρώπων.
Από την δεκαετία του ’80 κι έπειτα, τα Ελληνικά νησιά, άρχισαν να "βαραίνουν" από την άναρχη τουριστική αξιοποίηση, όπως, αντίστοιχα, πήρε κι ο τρόπος ζωής των νησιωτών να «αλαφρώνει», να μετατρέπεται από τρόπος επιβίωσης και καρποφόρος διάλογος με την γη και τα στοιχεία της φύσης σε "lifestyle", που με την γυαλάδα του βρίσκει μαζικότερη απήχηση - άρα και τουριστική πελατεία.
Από την άποψη αυτή, η Κάσος, ο εκτεταμένος αυτός βράχος στην ράδα των πλοίων ανάμεσα στην Κρήτη και στην Ρόδο, μπορεί δίχως υπερβολή να χαρακτηρισθεί βίωμα του Αρχιπελάγους, όπως κάποιοι από μας δεν το πρόλαβαν.

Πρωτοπήγα στην Κάσο, καθώς πύρωνε θείος Ιούλιος μήνας, μόλις το 2008. Χωρίς να το προσδοκώ και χωρίς να το κάνω συνειδητά, βρέθηκα άξαφνα να αναβαπτίζομαι σε νάματα, που θεωρούνται πια χαμένα για μεγάλο μέρος του Ελληνικού χώρου.
Με το που πάτησα το πόδι μου στο νησί, ήταν σαν να πέρασα μέσα από μια τρύπα του χώρου και του χρόνου και να μπήκα σε μιαν άλλη διάσταση.

Η θάλασσα διαυγής και πιστή στην γαλαζοπράσινη παλέτα του Αρχιπελάγους.

Η γη οικεία, στους γκρίζους και στους καφέ τόνους της πέτρας.

Κι ολόγυρα σπίτια φαγωμένα από τα στοιχεία της Φύσης κι από το αμείλικτο πέρασμα του χρόνου. Εδώ κι εκεί, παντού, ξύλα... Ξύλα από πόρτες παλιές, παραθυρόφυλλα, ντουλάπια. Ξύλα σαν από ταξίδια σπιτιών κι ανθρώπων, που δεν τέλειωσαν, κομμάτια ζωής, που ψάχνει τον δρόμο της. Άλλοτε τον βρίσκει, άλλοτε όχι – αλλά πάντα επιμένει, ακόμη επιμένει, πάντα επιμένει.

Κι ύστερα, οι άνθρωποι. Λίγοι είναι και πέφτεις συνέχεια πάνω τους. Όπου και να πας, τους ίδιους συναντάς ξανά και ξανά… Στην Μπούκα το πρωί, στην παραλία του Εμπορειού το μεσημέρι, στα νωχελικά στενάκια της Αγιά-Μαρίνας, το απόγευμα…

Όσο περνούσαν οι μέρες, ένοιωσα να αφομοιώνομαι – γλυκά, όμως - στο περιβάλλον του νησιού, γιατί ακριβώς αυτοί οι άνθρωποι, βία 1000 ψυχές όλες κι όλες, που έχουν απομείνει στο νησί, μ’ είχαν κιόλας αγκαλιάσει γενναιόδωρα, αλλά δίχως βία ή πίεση. Όπως, δηλαδή, θ’ αγκάλιαζαν κι έναν δικό τους, έναν συγγενή ή φίλο ξενιτεμένο, που τον ξαναβρήκαν έπειτα από καιρό. Με χαιρετούσαν μ’ ένα νεύμα οικειότητας, μου μιλούσαν στον δρόμο απλά κι όπως τύχει, χωρίς επιτήδευση, χωρίς επιφυλακτικότητα.
Με κάποιον τρόπο σχεδόν μαγικό, ήξεραν ήδη ποιός είμαι, πότε ήρθα και γιατί, ποιός άνεμος ή ποιος άνθρωπος μ’ έφερε στη γη τους. Τα νέα στην Κάσο μαθαίνονται ακόμη στόμα με στόμα και μαθαίνονται γρήγορα,. Τα μοιράζονται όλοι καλοπροαίρετα, γιατί τίποτε δεν χωρίζει τον ένα από τον άλλο, τίποτε δεν αρπάζει ο ένας από τον άλλο. Και δεν υπάρχει νέο πιο σπουδαίο από την άφιξη ενός «ξένου» στο νησί…

Ο κόσμος είναι απλός - από την φτιάξη του απλός. Κι οι Κασιώτες, είμαι σίγουρος, το ξέρουν: μόνον έτσι μπορώ να ερμηνεύσω την θετική τους στάση απέναντι σ’ όποιον πρωτοέρχεται στον τόπο τους.

Θυμάμαι τώρα την Λέλα Μαρκαντώνη, με την σπίθα του οράματος στο βλέμμα: μονάχη της διατηρεί άριστα ζωντανό, λειτουργικό, ένα παραδοσιακό Κασιώτικο σπίτι, το πατρικό της σπίτι, πάνω από το λιμανάκι της Μπούκας, και μου το άνοιξε διάπλατα, για να το δω και να το φωτογραφήσω.

Το ίδιο πνεύμα και το ίδιο όραμα είδα να σπιθίζει στο βλέμμα της οικογένειας Παπαδάκη, που μου άνοιξαν και το δικό τους υποδειγματικά αναστηλωμένο σπίτι και μου επέτρεψαν μια ματιά στο πώς μπορεί να ήταν η ενδο-οικιακή καθημερινότητα μιας παλιάς μεγάλης οικογένειας αρχόντων Κασιωτών.

Αναλογίζομαι, μετά, τον παπού και την γιαγιά, στο αυτοσχέδιο παραδοσιακό τυροκομείο, το «μητάτο» τους ψηλά στο βουνό, πλάι στον Άγιο Παντελεήμονα, να μου εξηγούν μέσα στο λιοπύρι υπομονετικά και γλαφυρά όλη την τυροκομική διαδικασία, σαν να λέγαν ιστορίες σε αγαπημένο εγγονό.

Χαμογελάω με τον Γιάννη, στον Εμπορειό, που μόλις πήγα να τον φωτογραφήσω, μούκανε νόημα να περιμένω να φορέσει την ναυτική τραγιάσκα του, λες και τόξερε πως «θάγραφε» έτσι καλύτερα στον φακό μου - και είχε βέβαια δίκηο.

..........


Μα πιο πολύ απ’ όλα κι απ’ όλους θυμάμαι τα παιδιά, αγόρια και κορίτσια του Λυκείου, που με συγκέντρωση κι αφοσίωση ολοφάνερη χορεύανε τους παραδοσιακούς τους χορούς στο Κέντρο Νεότητας, εκείνο το βράδυ της 2ας Ιουλίου του 2008. Γρήγορα και μοιραία με συνεπήρανε κι εμένα, τον άμαθο κι άσχετο πρωτευουσιάνο, στους ρυθμούς τους, χωρίς να το καταλάβω.

Κι είναι κυρίως αυτό το τελευταίο στοιχείο, που μου δίνει την βεβαιότητα πως η μακρινή αυτή γωνιά του Αρχιπελάγους δεν έχει μόνο παρόν ανυποψίαστο για την υπόλοιπη Ελλάδα, αλλά έχει και μέλλον, έχει δυνατότητες ανάπτυξης, που, πατώντας πάνω στην παράδοση, θα καρποφορήσουνε την προκοπή, μπορούνε να καρποφορήσουνε την προκοπή!
Όλοι οι τόποι είναι πρωτίστως οι άνθρωποί τους και πρώτοι οι νέοι της Κάσου δείχνουν πως μπορούν να συγκεράσουν τις αντιθέσεις, μπορούν ακόμη και τις φυσικές αντιξοότητες να αξιοποιήσουν με φαντασία εφηβική και γόνιμη.

Η τουριστική ταυτότητα της Κάσου και η μελλοντική της ανάπτυξη δεν βρίσκεται στην άκρατη εκμετάλλευση των φυσικών πόρων, που ως πρακτική έχει ήδη δοκιμασθεί και χρεωκοπήσει αλλού. Βρίσκεται μάλλον εκεί όπου η με μέτρο αξιοποίηση των σύγχρονων τεχνολογιών θα συναντήσει την παράδοση και τον σεβασμό στις πραγματικές ανάγκες του ανθρώπου, εκεί όπου ακόμα κι αυτή τούτη
η μεγάλη γεωγραφική απόσταση από την Αθήνα θα ενταχθεί αναπόσπαστα και δημιουργικά στην ταυτότητα αυτή, ώστε να αποτελέσει πόλο έλξης του συνειδητού ταξιδευτή - όχι του τυχαίου, περαστικού τουρίστα!

..........


Σημείωση: Προδημοσίευση μέρους από τον Πρόλογο του δίγλωσσου Λευκώματος "Kassos  Timeless", με φωτογραφίες του Γιάννη Δ. Καρνεσιώτη, που προβλέπεται να κυκλοφορήσει την επόμενη εβδομάδα από τις Εκδόσεις "C & P Ltd.", Αθήνα - Τηλ. 210 6741 332