Φωνή πατρίδας...

Για κάποιους από μας υπάρχουν ιερά και όσια της φυλής απαράβατα...
Υπάρχουν καταστάσεις, που δεν σηκώνουν αναλογίες με το φτηνό και το επίκαιρο...
Υπάρχουν άνθρωποι, Έλληνες άνθρωποι, που πάτησαν στέρεα στον τόπο πριν από μας και τον εγνώρισαν, όπως μονάχα η ψυχή μπορεί να γνωρίζει...
Μας έδωσαν ήδη περισσότερα απ' όσα μας άξιζαν - γι' αυτό ας τους αφήσουμε, τουλάχιστον αυτούς, καλύτερα στην ευλογημένη γαλήνη τους, μη και ξυπνήσουν από τον αιώνιο ύπνο τους και με τα βογγητά τους στοιχειώσουν τον δικό μας... Και δικαίως!..

Νοιώθω πως είναι ύβρις - απρόκλητη κιόλας - να πληκτρολογείς σήμερα τις λέξεις "φωνή πατρίδας" στην κρεατομηχανή του Google και να προκύπτει πρώτη παραπομπή "άρθρο-παρέμβαση" του κ. Αντιπροέδρου για την χρεοκοπία της χώρας, αντί για το αναπάντητο ερώτημα του Σεφέρη, που ο κ. Ευ. Βενιζέλος, όπως κάθε ολοκληρωμένος πολιτικός ανήρ, θεώρησε καλό και πρέπον να οικειοποιηθεί και να ερμηνεύσει κατά το δοκούν.

"Ήταν ωραία όλ’ αυτά, μιά περιδιάβαση.

Όμως τό ξύλινο μαγγανοπήγαδο, τό λέν ‘λακάτιν,

κοιμισμένο στόν ίσκιο της καρυδιάς

μισό στό χώμα καί μισό μέσα στό νερό,

γιατί δοκίμασες νά τό ξυπνήσεις;

Είδες πώς βόγγηξε.  Κι’ εκείνη τήν κραυγή

βγαλμένη απ’ τά παλιά νεύρα του ξύλου

γιατί τήν είπες φωνή πατρίδας;"

Δεν ξέρω ποιούς ερωτά ο κ. Αντιπρόεδρος τι και γιατί ονοματίζουν φωνή πατρίδας ούτε και μπορώ να απαντήσω εξ ονόματός τους, με την ευκολία, που εξ ονόματος όλων ομιλούν οι πολιτικοί. Ξέρω, όμως, πως ό,τι βγαίνει με βογγητά από παλιά νεύρα ξύλου έχει πολλές πιθανότητες να είναι φωνή πατρίδας προαιώνιας.  
Ας λένε, λοιπόν, οι πολιτικοί μας ό,τι θέλουν, ας το γράφουν κιόλας κι ας το πιστεύουν. Μονάχα ν' αφήσουν ήσυχο τον Σεφέρη και τον Ελύτη και τον Ρίτσο... κι ακόμα κι άλλους...
Γιατί μπορεί να ξυπνήσει ο ποιητής. Και να τους θυμίσει πως δεν έγραψε μονάχα για ξύλα παλιά. Έγραψε και για ασπαλάθους... Εκεί, στο τέλος της ζωής του κοντά, έγραψε και για ασπάλαθους:

           Επί ασπαλάθων

Ήταν ωραίο το Σούνιο τη μέρα εκείνη του Ευαγγελισμού,πάλι με την άνοιξη.
Λιγοστά πράσινα φύλλα γύρω στις σκουριασμένες πέτρες
το κόκκινο χώμα και οι ασπάλαθοι
δείχνοντας έτοιμα τα μεγάλα τους βελόνια
και τους κίτρινους ανθούς.
Απόμερα οι αρχαίες κολόνες, χορδές μιας άρπας που αντηχούν ακόμη...

          Γαλήνη

-Τι μπορεί να μου θύμισε τον Αρδιαίο εκείνον;
Μια λέξη στον Πλάτωνα θαρρώ,χαμένη στου μυαλού
τ'αυλάκια.
Τ΄όνομα του κίτρινου θάμνου
δεν άλλαξε από κείνους τους καιρούς.
Το βράδυ βρήκα την περικοπή:
"τον έδεσαν χειροπόδαρα" μας λέει
"τον έριξαν χάμω και τον έγδαραν
τον έσυραν παράμερα τον καταξέσκισαν
απάνω στους αγκαθερούς ασπάλαθους
και πήγαν και τον πέταξαν στον Τάρταρο κουρέλι".

Έτσι στον κάτω κόσμο πλέρωνε τα κρίματά του
Ο Παμφύλιος ο Αρδιαίος ο πανάθλιος Τύραννος

    

Ανήκω σε μια χώρα μικρή...

"Ἀνήκω σὲ µία χώρα µικρή...

Ἕνα πέτρινο ἀκρωτήρι στὴ  Μεσόγειο, ποὺ  δὲν ἔχει ἄλλο ἀγαθὸ παρὰ  τὸν ἀγώνα τοῦ  λαοῦ,  τὴ θάλασσα καὶ  τὸ  φῶς τοῦ  ἥλιου.

Εἶναι µικρὸς ὁ τόπος µας, ἀλλὰ ἡ παράδοσή του εἶναι τεράστια καὶ τὸ πράγµα ποὺ τὴ χαρακτηρίζει εἶναι ὅτι µᾶς παραδόθηκε χωρὶς διακοπή.

Ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα δὲν ἔπαψε ποτὲ της νὰ µιλιέται. Δέχτηκε τὶς ἀλλοιώσεις ποὺ δέχεται καθετὶ ζωντανό, ἀλλὰ δὲν παρουσιάζει κανένα χάσµα.

Ἄλλο χαρακτηριστικὸ αὐτῆς τῆς παράδοσης εἶναι ἡ ἀγάπη της γιὰ τὴν ἀνθρωπιά, κανόνας της εἶναι ἡ δικαιοσύνη.

Στὴν ἀρχαία τραγωδία, τὴν ὀργανωµένη µὲ τόση ἀκρίβεια, ὁ ἄνθρωπος ποὺ ξεπερνᾶ τὸ µέτρο, πρέπει νὰ  τιµωρηθεῖ  ἀπὸ  τὶς  Ἐρινύες.

Ὅσο γιὰ µένα, συγκινοῦµαι, παρατηρώντας πὼς ἡ συνείδηση τῆς δικαιοσύνης εἶχε τόσο πολὺ διαποτίσει τὴν ἑλληνικὴ ψυχή, ὥστε νὰ γίνει κανόνας τοῦ φυσικοῦ κόσµου.

Καὶ  ἕνας ἀπὸ τοὺς διδασκάλους µου, τῶν ἀρχῶν τοῦ περασµένου αἰώνα, γράφει: «… θὰ χαθοῦµε γιατί ἀδικήσαµε …».

Αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος ἦταν ἀγράµµατος. Εἶχε µάθει νὰ γράφει στὰ τριάντα πέντε χρόνια τῆς ἡλικίας του.  Ἀλλὰ στὴν Ἑλλάδα τῶν ἡµερῶν µας, ἡ προφορικὴ παράδοση πηγαίνει µακριὰ στὰ περασµένα ὅσο καὶ ἡ γραπτή. Τὸ ἴδιο καὶ  ἡ ποίηση.

Εἶναι γιὰ µένα σηµαντικὸ τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Σουηδία θέλησε νὰ τιµήσει καὶ τούτη τὴν ποίηση καὶ ὅλη τὴν ποίηση γενικά, ἀκόµη καὶ ὅταν ἀναβρύζει ἀνάµεσα σ’ ἕνα λαὸ περιορισµένο. 

Γιατί πιστεύω πὼς τοῦτος ὁ σύγχρονος κόσµος, ὅπου ζοῦµε, ὁ τυρρανισµένος ἀπὸ τὸ φόβο καὶ τὴν ἀνησυχία, τὴ χρειάζεται τὴν ποίηση. Ἡ ποίηση ἔχει τὶς ρίζες της στὴν ἀνθρώπινη ἀνάσα – καὶ τί θὰ γινόµασταν ἂν ἡ  πνοή µας λιγόστευε;

Εἶναι µία πράξη ἐµπιστοσύνης – κι ἕνας Θεὸς τὸ ξέρει ἂν τὰ δεινά µας δὲν τὰ χρωστᾶµε στὴ στέρηση ἐµπιστοσύνης.

Παρατήρησαν, τὸν περασµένο χρόνο γύρω ἀπὸ τοῦτο τὸ τραπέζι, τὴν πολὺ µεγάλη διαφορὰ ἀνάµεσα στὶς ἀνακαλύψεις τῆς σύγχρονης ἐπιστήµης καὶ στὴ λογοτεχνία. Παρατήρησαν πὼς ἀνάµεσα σ’ ἕνα ἀρχαῖο ἑλληνικὸ δράµα καὶ ἕνα σηµερινό, ἡ διαφορὰ εἶναι λίγη. Ναί, ἡ συµπεριφορὰ τοῦ ἀνθρώπου δὲ µοιάζει νὰ ἔχει ἀλλάξει βασικά. Καὶ πρέπει νὰ προσθέσω πὼς νιώθει πάντα τὴν ἀνάγκη ν’ ἀκούσει τούτη τὴν ἀνθρώπινη φωνὴ  ποὺ ὀνοµάζουµε ποίηση.  Αὐτὴ  ἡ φωνὴ ποὺ κινδυνεύει νὰ σβήσει κάθε στιγµὴ ἀπὸ στέρηση ἀγάπης καὶ ὁλοένα ξαναγεννιέται. Κυνηγηµένη, ξέρει ποὺ νὰ ’βρει καταφύγιο, ἀπαρνηµένη, ἔχει τὸ ἔνστικτο νὰ  πάει νὰ  ριζώσει στοὺς πιὸ ἀπροσδόκητους τόπους. Γι’ αὐτὴ  δὲν ὑπάρχουν µεγάλα καὶ µικρὰ µέρη τοῦ κόσµου. Τὸ βασίλειό της εἶναι στὶς καρδιὲς ὅλων τῶν ἀνθρώπων τῆς γῆς. Ἔχει τὴ χάρη ν’ ἀποφεύγει πάντα τὴ συνήθεια, αὐτὴ  τὴ  βιοµηχανία.

Χρωστῶ τὴν εὐγνωµοσύνη µου στὴ Σουηδικὴ Ἀκαδηµία, ποὺ ἔνιωσε αὐτὰ τὰ πράγµατα, ποὺ ἔνιωσε πὼς οἱ γλῶσσες, οἱ λεγόµενες περιορισµένης χρήσης, δὲν πρέπει νὰ καταντοῦν φράχτες, ὅπου πνίγεται ὁ παλµὸς τῆς ἀνθρώπινης καρδιᾶς, ποὺ ἔγινε ἕνας Ἄρειος Πάγος ἱκανός νὰ κρίνει µὲ ἀλήθεια ἐπίσηµη τὴν ἄδικη µοίρα τῆς ζωῆς, γιὰ νὰ θυµηθῶ τὸν Σέλλεϋ, τὸν ἐµπνευστή, καθώς µᾶς λένε, τοῦ Ἀλφρέδου Νοµπέλ, αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου, ποὺ µπόρεσε νὰ ἐξαγοράσει τὴν ἀναπόφευκτη βία µὲ  τὴ µεγαλωσύνη τῆς καρδιᾶς του.

Σ’ αὐτὸ τὸν κόσµο, ποὺ ὁλοένα στενεύει, ὁ καθένας µας χρειάζεται ὅλους τούς ἄλλους. Πρέπει ν’ ἀναζητήσουµε τὸν ἄνθρωπο, ὅπου καὶ  νὰ  βρίσκεται.

Ὅταν στὸ δρόµο τῆς Θήβας, ὁ Οἰδίπους συνάντησε τὴ Σφίγγα, κι αὐτὴ τοῦ ἔθεσε τὸ αἴνιγµά της, ἡ ἀπόκρισή του ἦταν: ὁ ἄνθρωπος. Τούτη ἡ ἁπλὴ λέξη χάλασε τὸ τέρας. Ἔχουµε πολλὰ τέρατα νὰ καταστρέψουµε.  Ἂς συλλογιστοῦµε τὴν ἀπόκριση τοῦ Οἰδίποδα..."

Τούτες τις μέρες τις άχαρες, άχαρες για την χώρα και τον κόσμο όλο... τούτες τις μέρες, που η ντροπή περισσεύει για τον κόσμο, που φτιάξαμε, έπειτα από τόσους αιώνες συνεχούς εσωτερικής εξέλιξης και τεχνολογικής ανάπτυξης ... τούτες τις μέρες, που η ίδια μας η κοινή πατρίδα καταδικάζει μεγάλα κομμάτια της κοινωνίας στο περιθώριο, ακολουθώντας λογικές ξένες προς την υπόστασή της και τον ρόλο που  έπαιξε στην ανθρώπινη ιστορία, ας θυμηθούμε την ομιλία του Γιώργου Σεφέρη στην τελετή παραλαβής του Βραβείου Νομπέλ για την Λογοτεχνία. 

Ήταν 11 Δεκεμβρίου του 1963 και είναι σαν να εκφωνήθηκε χθες. 

Γιατί είναι τέτοιος ο λόγος των μεγάλων ποιητών,  που δεν γερνάει

Δεν ρυτιδιάζει ούτε η γλώσσα τους ούτε τα νοήματά της με τον χρόνο

Ισχύει ο λόγος τους με έναν τρόπο δικό του, μοναδικό - όχι, δηλαδή, επειδή τάχα είναι έξω από τον χρόνο, αλλά, αντίθετα, επειδή είναι μέσα στον χρόνο, τον χρόνο εκείνο τον άπαντα, που ορίζει τους ανθρώπους όλους, πέρα από τόπους, συνθήκες  και στιγμές στην ιστορία.

Ας θυμηθούμε, λοιπόν, την ομιλία του Γιώργου Σεφέρη κι ας την θυμίσουμε κιόλας. 

Ας την τυπώσει  η Ελληνική Πολιτεία κι ας την στείλει απανταχού της γης, μήπως κι οι μοιραίοι προεστοί, που βλέπουν να πληθαίνουν τα ερείπια μπροστά τους, συνειδητοποιήσουν ότι ούτε παγκόσμια ούτε τοπική διακυβέρνηση είναι δυνατόν να στεριώσει και να αποδώσει, όσο απομακρύνεται από τον άνθρωπο - γιατί μόνο περί αυτόν νοείται ο κόσμος μας, γι' αυτόν και μόνο γι' αυτόν και για την εξέλιξή του φτιάχτηκε...