Αθιβολή μικρή για τον "ΦΟΡΤΟΥΝΑΤΟ"

Παρά το γεγονός ότι έχουν γραφτεί στο τοπικό ιδίωμα, τα έργα της Μεσαιωνικής Κρητικής Γραμματείας ήταν πάντα ιδιαίτερα δημοφιλή στην Ελλάδα. Δεν θα ήταν υπερβολή αν λέγαμε πως η υπόθεση του "Ερωτόκριτου" του Βιτσέντζου Κορνάρου ή της "Ερωφίλης" του Γ. Χορτάτζη είναι κοινό κτήμα, ενώ σκόρπιοι στίχοι τους ψιθυρίζονται και τραγουδιούνται από διαδοχικές γενιές. Ο "Φορτουνάτος" του ενετικής καταγωγής Κρητικού, Μάρκου Αντώνιου Φώσκολου, έργο του 1655, είναι μια δημοφιλής, αλλά και σπουδαία, κωμωδία της ίδιας περιόδου, που αναδείχθηκε κυρίως μετά το 1922, όταν την εξέδωσε σχολιασμένη, μέσω του Οίκου Ελευθερουδάκη, ο εμβριθής μελετητής της Κρητικής λογοτεχνίας, Καθηγητής Στέφανος Ξανθουδίδης.

Το χρονικό πλαίσιο του έργου ταυτίζεται με τα χρόνια που ζούσε στον Χάνδακα, δηλαδή στο σημερινό Ηράκλειο, ο συγγραφέας. Ενώ η πόλη πολιορκείται από τους Τούρκους, η άδολη αγάπη δύο νέων, του Φορτουνάτου και της Πετρονέλλας, περνάει τις δικές της δοκιμασίες, καθώς η μητέρα της Πετρονέλλας επιμένει να την παντρέψει όχι με τον αγαπημένο της, αλλά με έναν ηλικιωμένο γιατρό, για να της εξασφαλίσει μιαν άνετη ζωή. Ευτυχώς για τους δύο νέους και για την έκβαση του έρωτά τους, στο τέλος αποδεικνύεται ότι ο σεμνός και ηθικός Φορτουνάτος είναι ο από την βρεφική ηλικία χαμένος γιος του γιατρού και έτσι, μετά την αναγνώριση, ο γιατρός υποχωρεί και όλοι συναινούν στον γάμο των δύο νεαρών ερωτευμένων. 

Ο συγγραφέας συνθέτει, μέσα από την αλληλεπίδραση των ηρώων του,  μια πολύ ιδιαίτερη, καυστική, κωμωδία, που σατιρίζει τα ήθη της εποχής. Δεν παραλείπει, βέβαια, να αναφερθεί στα δεινά της πόλης, που δοκιμάζεται, λόγω της Τουρκικής πολιορκίας, και εύχεται να έρθει γρήγορα η πολυπόθητη ελευθερία. Το έργο του Φώσκολου χαρακτηρίζεται από τολμηρές εκφράσεις και ελευθεριάζοντα λόγο - κάτι που έχει προφανώς την δική του αξία για την μελέτη και κατανόηση του χρονικού και του κοινωνικού πλαισίου.

Επί πλέον, στην ποίηση του "Φορτουνάτου" παντρεύονται αριστοτεχνικά η  ντοπιολαλιά της Κρήτης και πολλές εμβόλιμες λέξεις και φράσεις από το Ενετικό ιδίωμα της εποχής, με άμεση συνέπεια πολύ συχνές χαριτωμένες ρίμες και ομοιοκαταληξίες, που προσδίδουν στο έργο έναν χαρακτήρα διαφορετικό από τα λοιπά ρομαντικά δράματα της περιόδου. Από την άλλη πλευρά, φυσικά, αυτά τα επί μέρους στοιχεία καθιστούν απαραίτητη την διασκευή του έργου, ανάλογα με το κοινό, στο οποίο θα παρουσιασθεί.
Η δημιουργική "απλοποίηση", χωρίς να χαθούν τα νοήματα και η ουσία, ήταν και η πρώτη πρόκληση, την οποία χρειάσθηκε να αντιμετωπίσει o Θίασος "ΑΔΡΑΧΤΙ", που επέλεξε να παρουσιάσει την φετινή θεατρική περίοδο τον "Φορτουνάτο" σε μορφή κατάλληλη για παιδιά. Ο υπεύθυνος του Θιάσου, Γιώργος Παπαευσταθίου, προσέγγισε το πρωτότυπο κείμενο με ευαισθησία, διατήρησε τον σκελετό της υπόθεσης, καθώς και τα βασικότερα πρόσωπα του έργου, και κατέληξε σε ένα κείμενο κατάλληλο για παιδιά.

Παράλληλα, όμως, το ίδιο αυτό κείμενο, βοηθούμενο από την σκηνοθεσία του ίδιου του Γ. Παπαευσταθίου, παραμένει ελκυστικό και για τους ενήλικους συνοδούς τους. Τούτο είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον, όχι μόνο επειδή η διασκευή αυτή καθ' εαυτήν δεν προδίδει το σπουδαίο πρωτότυπο κείμενο από άποψη πρόθεσης και αποτελέσματος, αλλά και διότι καλλιεργεί θεατρική παιδεία στους μικρούς θεατές. Τα παιδιά δεν παρακολουθούν στην σκηνή του Θεάτρου "ΜΠΡΟΝΤΓΟΥΑΙΗ", όπου παίζεται ο "Φορτουνάτος", μια παράσταση τσιρκολάνικη και κλοουνίστικη, με τους ήρωες να εξωθούνται σε έντονες γκριμάτσες, αχρείαστες φωνές και χειρονομίες εντυπωσιασμού. Αντίθετα, βλέπουν τα πρόσωπα του έργου να μιλάνε και να κινούνται με τρόπο φυσικό, καθημερινό, χωρίς να εκβιάζουν την προσοχή και την "συμμετοχή" των θεατών με ασύμμετρους τρόπους και συμπεριφορές.

Αυτού του είδους η σκηνοθετική και συνολικά θεατρική προσέγγιση μπορεί να  διατηρεί αμείωτο το ενδιαφέρον των ενηλίκων θεατών, αλλά - το σημαντικότερο - καλλιεργεί υγιές θεατρικό κριτήριο στα παιδιά, που έτσι εισάγονται φυσιολογικά στον πλούσιο και πολύτιμο κόσμο του θεάτρου - και, επίσης, στην προκειμένη περίπτωση, στα ήθη και στους τρόπους μιας κοινωνίας, όπως αποτυπώνονται από την Κρητική Μεσαιωνική Γραμματεία.
Ένα ακόμη ατού της παράστασης του "Φορτουνάτου" στο Θέατρο "ΜΠΡΟΝΤΓΟΥΑΙΗ" είναι τα τρία εμβόλιμα χορευτικά, που την εμπλουτίζουν με  παραδοσιακό Κρητικό χρώμα και ξεσηκώνουν παιδιά και μεγαλύτερους με την παραδοσιακούς ήχους και τις χορευτικές φιγούρες του πεντοζάλη. Κρίσιμη εδώ η παρουσία του πρωτοχορευτή Κωνσταντίνου Κυριαζόπουλου με τα αλλεπάλληλα άλματα, στα οποία επιδίδεται, ενθουσιάζοντας δικαίως το κοινό.

Με λίγα λόγια, η παραγωγή του "Φορτουνάτου", με τον εξαιρετικό θίασο, τα πειστικά σκηνικά, την φροντισμένη μουσική και τα άξια χορευτικά, αξίζει φέτος την προσοχή όχι μόνο των παιδιών, αλλά και των γονιών τους. Και δείχνει ότι το παιδικό θέατρο αντιμετωπίζεται πια με την σοβαρότητα, που αξίζουν τα παιδιά! Ας το κρατήσουμε αυτό ως το δεύτερο αισιόδοξο μήνυμα της παράστασης, μετά το πρώτο, που δεν είναι άλλο παρά το ότι η αληθινή αγάπη πάντα νικάει στο τέλος!

[Περισσότερες φωτογραφίες εδώ]           

Η Γοργόνα και το Θαλασσάκι

Παιδικό θέατρο; Ναι!
Παιδική παράσταση; Όχι ακριβώς...
'Οταν μούγινε η τιμή να προσκληθώ στην επίσημη πρώτη της παράστασης "Η Γοργόνα και το Θαλασσάκι", η αλήθεια είναι πως δεν ήξερα τι ακριβώς θα δω. Βρέθηκα όμως, έτσι κι αλλιώς στην Σκηνή της Κιβωτού, επί της οδού Πειραιώς 131, χθες, Κυριακή μεσημέρι, ακριβώς στις 11:15.
Και συμμετείχα αβίαστα σε μια θεατρική παραγωγή, που δεν απευθυνόταν μόνο σε παιδιά - ή, μάλλον, για να το πω πιο σωστά, απευθυνόταν σε παιδιά με τον τρόπο που πρέπει όλοι μας να απευθυνόμαστε σε παιδιά. Δηλαδή, με τρόπο σοβαρό και αξιοπρεπή, σαν να απευθυνόμαστε σε ενήλικες. Κατά την προσέγγιση των παιδιών δεν χρειάζεται ούτε ο γλυκερός ούτε ο κλοουνίστικος τρόπος, τον οποίο συχνά υιοθετούν οι ενήλικες. Η συνεννόηση γίνεται πολύ καλύτερα και αποτελεσματικότερα, μέσα από μιαν αντιμετώπιση ευθύτερη και πιο ισότιμη. Τα παιδιά - τα παιδιά μας - δεν είναι άτομα μειωμένης νοημοσύνης, αλλά μειωμένων εμπειριών.
Αυτό το προσωρινό έλλειμμα είναι που καλούμαστε κάθε φορά να χειριστούμε και να καλύψουμε, όποτε μιλάμε σε παιδιά. Και, νομίζω, με αυτήν την αντίληψη κινήθηκε ο κ. Γιώργος Φρατζεσκάκης της Κιβωτού, συνθέτοντας ψηφίδα-ψηφίδα την παράσταση "Η Γοργόνα και το Θαλασσάκι".
Πάνω στον καμβά ενός παραμυθιού γνωστού κέντησε ψιλοβελονιά μια μεγάλη γκάμα από τα γνωστότερα τραγούδια της συνεργασίας Λοΐζου-Παπαδόπουλου, φέρνοντας το αρχικό παραμύθι στα μέτρα μας, στα μέτρα όλων, στα μέτρα της Ελλάδας ως κοινού τόπου και μιας πραγματικότητας οικείας.
Ο Μάνος Λοΐζος είχε ντύσει με εξαιρετικές και ευαίσθητες μελωδίες τους στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου, στους οποίους αποτυπωνόταν ανάγλυφη ολόκληρη η μεταπολεμική Ελλάδα, με τους ποικίλους μικρόκοσμούς της, τους χαρακτηριστικούς τύπους των ανθρώπων της, τα όνειρά τους και τα οράματά τους, τις συνήθειές τους, τους τρόπους τους, τις αγάπες τους και τα πάθη. Μπορεί πρόσκαιρα να φάνηκε πως η Ελλάδα αυτή έμεινε πίσω ή και πως αφανίσθηκε, αλλά δεν είναι ακριβώς έτσι. Κι αυτό γιατί οι βασικές ανάγκες και τα θεμελιώδη όνειρα των ανθρώπων παραμένουν πάντα ίδια, κάτω από οποιοδήποτε επιφανειακό ή πρόσκαιρο λούστρο. Ίδιοι παραμένουν κι οι τρόποι μιας φυλής, έτσι όπως καθορίζονται από το διαχρονικό περιβάλλον.
Στην ουσία, η παράσταση "Η Γοργόνα και το Θαλασσάκι" ξαναζωντανεύει για χάρη μας τις πιο τίμιες κι αυθεντικές εικόνες αυτής της κοινής πατρίδας, που την στήνει με κέφι εμπρός μας και την ξανασυστήνει στα παιδιά, δείχνοντας τα χνάρια, πάνω στα οποία πατούσαμε ώς πολύ πρόσφατα και που ανάγκη πάσα να τα ξαναβρούμε, για να προχωρήσουμε στέρεα. Το στοιχείο, που σηματοδοτεί την προσέγγιση του κ. Φρατζεσκάκη και διαφοροποιεί καίρια την παράσταση από το παιδικό θέατρο του συρμού είναι πως τα δρώμενα στην σκηνή ακολουθούν τόνους χαμηλούς, υπογραμμίζοντας την ουσία των πραγμάτων και των χαρακτήρων. Οι ηθοποιοί ερμηνεύουν άξια κι ανθρώπινα, λιτά και ουσιαστικά. Χορεύουν και τραγουδούν παρεΐστικα, όπως θα τόκαναν και στην πραγματική ζωή, με τους πραγματικούς τους φίλους και συγγενείς, όπως θα τους έβγαινε από μέσα τους κι όχι όπως θα τόκαναν για να κερδίσουν εντυπώσεις ρηχές και προσωρινές. Λείπουν παντελώς οι συνήθεις ακρότητες, οι δίχως λόγο φωνές, οι γκριμάτσες και οι μούτες, όλα όσα υποτίθεται ότι προσελκύουν την προσοχή των παιδιών, ενώ ουσιαστικά απλώς τα παροξύνουν, τα "αγριεύουν". Από την άποψη αυτή, το πιο χαρακτηριστικό είναι πως στην διάρκεια της χθεσινής παράστασης τα παιδιά δεν συμμετείχαν με φασαρία και ξεσηκωμούς, όπως γίνεται μερικές φορές, αλλά με ηρεμία και συγκέντρωση.
Κι αυτό δείχνει πολλά πράγματα. Δείχνει πως η πλοκή του έργου, όπως διασκευάσθηκε και παρουσιάζεται, μας αφορά όλους, δείχνει πως οι χαρακτήρες επί σκηνής είναι πραγματικοί και οικείοι, πως μιλούν την κοινή μας γλώσσα και ξέρουν τι λένε και πώς το λένε, πως θέλουν και μπορούν να εκφράζονται με το σώμα, με χορό και με τραγούδι, όταν πρέπει και έτσι τους βγαίνει στην καθημερινότητα. Δείχνει, πρώτ' απ' όλα, πως κέρδισαν το στοίχημα της παράστασης, πως βρήκαν τον μαγικό τρόπο να κρατήσουν αμείωτο το ενδιαφέρον των μικρών και να κάνουν εμάς, τους μεγαλύτερους, να χαμογελάμε μαζί τους και να σιγοτραγουδάμε.
Κι ένας τέτοιος τρόπος για να περάσουμε μια Κυριακή πρωί δεν φαντάζει μόνο όμορφος... Είναι σίγουρα - και τον συνιστώ!..

        
     Περισσότερες φωτογραφίες από την παράσταση εδώ.