"Πάλε καλές αντάμωσες..." - Εισαγωγή σε μια Φωτογραφική Έκθεση για το Πανηγύρι του Άη Συμιού

Το κείμενο, που ακολουθεί, αποτελεί Εισαγωγικό Σημείωμα στην Φωτογραφική Έκθεση "Πάλε καλές αντάμωσες...", που εγκαινιάζεται σήμερα, Παρασκευή, 2 Ιουνίου 2017, στις 19:00, στον Πολυχώρο Πολιτισμού του Συλλόγου Φίλων της Μουσικής "ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ", Ραζή Κότσικα 7, στο Μεσολόγγι.  

                        

 

                        “Πάλε καλές αντάμωσες…”

                    Φωτογραφικές στιγμές από τον Καλοκαιρινό  Άη Συμιό

Το 2013, με παρότρυνση του καλού Μεσολογγίτη Θανάση Λάκκα, βρέθηκα για πρώτη φορά  στο Πανηγύρι τ’ Άη Συμιού - Πανηγύρι, που έμελλε να προσδιορίσει την σχέση μου με το Μεσολόγγι και τους ανθρώπους του. Χωρίς επιστημονική προπαρασκευή, μόνο με το θάρρος του προσωπικού βιώματος, αποδύθηκα σε μια συστηματική παρατήρηση και φωτογραφική αποτύπωση του εθίμου, που μετράει πια πέντε συνεχή χρόνια. Στο πλαίσιο του Καλοκαιρινού Άη Συμιού του 2017, ένα ελάχιστο, αλλά, ελπίζω, χαρακτηριστικό, μέρος της προσπάθειάς μου φιλοξενείται από 2 μέχρι και 6 Ιουνίου, στην καρδιά της Ιεράς Πόλεως, στον μοναδικής αισθητικής Πολυχώρο των Φίλων της Μουσικής «ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ».

Το Πανηγύρι τ’ Άη Συμιού ξεχωρίζει από άλλα Πανηγύρια λόγω του πολλαπλού χαρακτήρα του και των ιστορικοκοινωνικών του διαστάσεων. Πέρα από την θρησκευτική βάση, οι διαστάσεις αυτές έχουν τέτοιο βάθος και σημασία, ώστε να αποτελεί μοναδικό βίωμα ακόμη και μια απλή παρατήρηση των δρώμενων από τον επισκέπτη της πόλης.

Η έννοια, που εκφράζει πιο πολύ το Πανηγύρι, είναι, νομίζω, η «αντάμωση», που αποτελεί τον διαρκή και διακαή πόθο των Πανηγυριστών, Αρματωμένων και Καβαλαραίων. Η λαχτάρα της αντάμωσης είναι η πρώτη κινητήρια δύναμη όσων μαζεύονται κάθε χρόνο στα «Στέκια» για να πανηγυρίσουν με ζήλο κι αφοσίωση μνήμες ιερές και έμφορτες με αξίες και μηνύματα πανελλήνιας σημασίας, πανανθρώπινου χαρακτήρα.

Η έννοια της αντάμωσης ξεκινάει ήδη από τον σύνδεσμο του Μοναστηριού με την Έξοδο του Μεσολογγίου και ορίζει την δισυπόστατη φύση του Πανηγυριού. Πατώντας στα χνάρια της συμφωνημένης αντάμωσης των Εξοδιτών στο Μοναστήρι, οι Πανηγυριστές τελούν ταυτόχρονα μνημόσυνο για τους πεσόντες της Εξόδου και πανηγυρίζουν την απαράμιλλη ηθική τους νίκη επί των κατακτητών. Ηθική νίκη, που έμελλε να αποτελέσει ορόσημο του απελευθερωτικού αγώνα του ’21 και παγκόσμιο σύμβολο συνειδητής συλλογικής αυτοθυσίας, για χάρη της ύψιστης έννοιας της ανθρώπινης ελευθερίας και της εθνικής ανεξαρτησίας.

Ένα τέτοιο Πανηγύρι, όμως, που η ζωή του μετριέται με αιώνες, δεν λειτουργεί μόνο σε συμβολικό επίπεδο. Η διοργάνωση και η πραγματοποίησή του αποκαλύπτουν πολλές σταθερές, που έχουν την δική τους μεγάλη σημασία. Σταθερές, που περνούν από γενιά σε γενιά Μεσολογγιτών, αυτονόητες για τους ντόπιους, αλλά όχι και για τους επισκέπτες, στους οποίους τα επί μέρους στοιχεία του Πανηγυριού προκαλούν βαθύτατη εντύπωση.

Ο πάνδημος χαρακτήρας του εορτασμού είναι το πρώτο στοιχείο. Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο συμμετέχει όλη η πόλη, συνεορτάζει, διευκολύνει την διοργάνωση, προσδοκά και αποδέχεται την αναστάτωση της καθημερινότητας, τις μουσικές και τα τραγούδια μέχρι βαθείας νυκτός έξω από σπίτια και καταστήματα, βγαίνει στα κατώφλια και στα περβάζια, χαιρετίζει και ραίνει με λουλούδια τους Πανηγυριστές, τραγουδάει και χορεύει μαζί τους.

Άλλο σπουδαίο στοιχείο είναι η συμβίωση των φυλών και η συνέργεια, που αντανακλώνται στο Πανηγύρι. Παραδοσιακά σταθεροί και αναντικατάστατοι οι ρόλοι των Ρομά ως μουσικών της κάθε Παρέας, χωρίς αυτό να τους καθιστά δευτεραγωνιστές ή λιγότερο Πανηγυριστές. Μαζί τραγουδούν όλοι, πρίμο-σεκόντο, όπως και μαζί ζουν ή συνεργάζονται στο Μεσολόγγι.

Καταλυτικό στοιχείο είναι, επίσης, η διαγενεακή συμμετοχή στο Πανηγύρι. Οι Πανηγυριστές, Αρματωμένοι και Καβαλαραίοι,  εμφυτεύουν το πνεύμα του Πανηγυριού ακόμη και στα πιο μικρά τους αγόρια. Τα παίρνουν μαζί στην πομπή και στα συμπόσια, τα ντύνουν με την ανάλογη φορεσιά, τα παροτρύνουν να συμμετάσχουν ενεργά όπου και όσο το επιτρέπει η ηλικία τους. Η πρακτική αυτή, μια ιδιότυπη, σταδιακή, παράδοση της σκυτάλης από τον πατέρα στον γιο, μεταλαμπαδεύει, ήδη από τρυφερότατη ηλικία, στους μικρούς Μεσολογγίτες το νόημα και τους συμβολισμούς του Πανηγυριού. Μεταλαμπαδεύει τις πανανθρώπινες και εθνικές αξίες, που αντικατοπτρίζονται στο Πανηγύρι – και τούτο σε εποχές έκπτωσης των αξιών αυτών. Έτσι ο μικρός Μεσολογγίτης εντάσσεται με φυσικό και αβίαστο τρόπο στην Παρέα. Στην Παρέα, που είναι μια μείζων οικογένεια και μια μικροκοινωνία ταυτόχρονα, ένα μικρό Μεσολόγγι και μια μικρή Ελλάδα, που τραγουδούν και χορεύουν χαρές και δοκιμασίες, που αντιστέκονται, που θυμούνται και τιμούν, που φιλοξενούν και τρατάρουν τους ξένους από το υστέρημά τους, που δένουν τα μέλη τους μεταξύ τους με δεσμούς ακατάλυτους.     

                    

Δεν ξέρω πόσο κατάφερε ο φωτογραφικός φακός να αποτυπώσει έστω κάποια από τα στοιχεία αυτά στα στιγμιότυπα της Έκθεσης. Ελπίζω πως με λίγη καλή διάθεση και φαντασία, ο επισκέπτης θα διακρίνει κι ο ίδιος όσα προσπάθησα προσωπικά να καταγράψω. Έτσι κι αλλιώς, πάντως, το Πανηγύρι δεν είναι εδώ, αλλά εκεί έξω, στους δρόμους της Ιεράς Πόλεως και στο ξέφωτο του Μοναστηριού. Εκεί συνέβησαν όλα όσα καταγράφονται στις φωτογραφίες, εκεί η κατάνυξη, εκεί το αχ του στεναγμού και η λάμψη της χαράς, εκεί η ντοπιολαλιά και το  τραγούδι κι η ζάλη του χορού. Δρασκελώντας το κατώφλι,  στα δρομάκια της πόλης τα ζούμε όλα - όλα όσα δείχνουν οι φωτογραφίες!

Κλείνοντας το σημείωμα αυτό, οφείλω να εκφράσω τις βαθύτατες ευχαριστίες μου σε όλο το Μεσολόγγι, σε όλους τους Μεσολογγίτες, για την τεράστια και ζεστή αγκαλιά τους. Η Έκθεση είναι το αντίδωρό μου στην Ιερά Πόλη – αντίδωρο, για το οποίο βοήθησαν καθοριστικά η Κα Βάσω Σωτηρίου, που είχε και δούλεψε πολύ την αρχική ιδέα, οι κκ. Μάκης Κουτσαγγέλης και Τάκης Φωλιάς, που, μαζί με τον Σύλλογο «ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ», υιοθέτησαν αμέσως το εγχείρημα και διαθέσανε τον χώρο. Από κοντά ακολούθησαν οι Κες Ντίνα Παπαδοπούλου, Φωτεινή Καραβία, Λίτσα Κιτσινέλη και Δήμητρα Βραχά, που αυθόρμητα διεκπεραίωσαν μεγάλο μέρος της διοργάνωσης. Από κοντά ακόμα και το κύτταρο πολιτισμού, το «ΠΟΛΥΠΛΕΥΡΟ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ», το Μεζεδοπωλείο «Εξ αποστάξεως» της οικογένειας Σκαρμούτσου, το Ζαχαροπλαστείο «ΛΥΡΟΣ» και η Ποτοποιία Πασιόπουλου «ΠΕΛΑΔΑ».

Είμαι σε όλες και όλους ευγνώμων, είμαι ευγνώμων σε όλο το Μεσολόγγι, σ’ όλες τις Παρέες και δεν έχω άλλο να πω παρά «Πάλε καλές αντάμωσες…». Κάθε μέρα, κάθε μήνα, κάθε χρόνο, καλές αντάμωσες νάχουμε όλοι στον πλάτανο, στην βρυσούλα, στην πλατεία, στα δρομάκια, παντού όπου μαζεύονται άνθρωποι με αγάπη για τον τόπο, μ’ αγάπη αναμεταξύ τους…       

                                             Μεσολόγγι, Παρασκευή, 2 Ιουνίου 2017  

 

                            

                  

Στον Άη Συμιό, γύρω από 'να τραπέζι - Άη Συμιός 2014 Μέρος Β΄

Τίποτε δεν φέρνει πιο κοντά δυό και τρεις και δεκατρείς ανθρώπους  όσο το να βρεθούν γύρω από ένα τραπέζι και να φάνε και να πιουν μαζί όλοι. Κάτι δα θα γνώριζαν οι αρχαίοι μας πατεράδες και οργάνωναν συμπόσια, για να κάνουν μεταξύ τους τα πάντα κι ακόμη να συζητήσουν μεταξύ τους τα πάντα σε βάθος απροσμέτρητο για μας, ακόμη και 2-3.000 χρόνια μετά - από έρωτες μέχρι πολιτική και φιλοσοφία, ένα συμπόσιο όλα, ένα τσιμπούσι, που λέμε σήμερα!..    

Είναι λες και το φαγητό, που μοιραζόμαστε, συχνά από το ίδιο πιάτο στην μέση του τραπεζιού, να μετουσιώνεται και να γίνεται σιγά-σιγά, περνώντας η ώρα, μοίρασμα ψυχής και καρδιάς, μοίρασμα συναισθημάτων, μοίρασμα πνεύματος και ιδεών. Τόσα μυστικά δικά μου βάζω στην μπάνκα κι άλλα τόσα παίρνω από τους άλλους, τόσες εκμυστηρεύσεις ανταλλάσσω, τόσες ιδέες ρίχνω στην γύρα άλλες τόσες παίρνω και στο τέλος, στην τελική σούμα, όλα τούτα δεν γίνονται άλλο τι παρά μονάχα αλήθεια και αγάπη: όση βάζουμε τόση πρέπει να πάρουμε. Κι αν κάποιος κλέψει στο ζύγι αυτό, μια φορά θα το κάνει, ίσως δυό, αλλά δεν θα αργήσει η στιγμή που θα φανερωθεί...

Καθώς, όμως, λύνονται οι γλώσσες κι ανοίγουν τα στόματα, καθώς ακολουθούν οι καρδιές και το πνεύμα του καθενός, έρχεται κι η ώρα εκείνη που το σώμα ζητάει να μετάσχει κι αυτό στην μυσταγωγία, μ' όλο το δικό του είναι. Ναι, έχουν ευφρανθεί αισθήσεις, όπως η όραση, η γεύση, η όσφρηση, αλλά έχουν μείνει πίσω άλλες. Η ακοή ζητάει να γίνει το κανάλι απ' όπου θα περάσει κελαρυστά η μουσική και θα ποτίσει το κορμί ολάκερο, θα λύσει τα μέλη, θα φτάσει ώς τα ακροδάχτυλα για να  πάρει σειρά η αφή. Ανθρώπινη σχέση δίχως αφή δεν γίνεται. Σχέση δίχως αφή, δηλαδή άγγιγμα, κράτημα, στήριξη, χάδι... σχέση δε είναι! Κι όλα τούτα, που περνούν αρχικά από την μουσική, κορυφώνονται κι εκφράζονται σωματικά στον χορό.
Τι πλησιάσματα, τι αγγίγματα, τι χάδια φευγαλέα κι άλλα πιο τολμηρά... Αλλά και τι και πόσα κρατήματα: πότε μεταξύ άντρα και γυναίκας, σε ένα ερωτικό παιχνίδι, πότε μεταξύ αντρών, όπου τα πράγματα σοβαρεύουν, όπου τα κρατήματα σημαίνουν στήριξη, εμπιστοσύνη, μοίρασμα ρόλων και λειτουργιών, σημαίνουν μια εσύ μια εγώ κι οι δυό μαζί γιατί ένας-ένας πουθενά δεν πάμε.

Κράτα με, λοιπόν, φίλε, όπως θα πηδάω ψηλά στην χαρά μου και πάλι κράτα με όπως θα χαμηλώνω στον πόνο μου και θα γίνομαι ένα με την γη, κράτα με για να πέσω ομαλά από τα ψηλά, κράτα με για να ξανασηκωθώ, κράτα με για να σε κρατήσω κι εγώ μετά, κράτα με από το χέρι να το νοιώθω, να σε νοιώθω, κράτα με από το μαντήλι, πούχει σκουπίσει των αντρών τα δάκρυα τα κρυφά και τους φανερούς ιδρώτες - αλλά κράτα με!.. Ακούς; Κράτα με!..      

Όλες οι φωτογραφίες από τον χειμωνιάτικο Συμιό 2014

Στον δρόμο για τον Άη Συμιό, στο καταχείμωνο - Άη Συμιός 2014 Μέρος Α'

 Ο μικρός δρόμος από την δημοσιά για τον Συμιό είναι ελαφρά ανηφορικός και σπαρμένος εικονοστάσια. Ωστόσο, καθώς δεν είναι δρόμος επικίνδυνος, έχω την αίσθηση πως τα εικονοστάσια δεν υπονοούν σημεία μοιραίων ατυχημάτων, όπως συνήθως, αλλά μάλλον σηματοδοτούν μιαν ιερή διαδρομή. Οι ντόπιοι θάναι, φυσικά, σε θέση να  βεβαιώσουν αν έχω δίκιο σ' αυτό, αλλά, όπως και νάναι, η διαδρομή είναι στ' αλήθεια ιερή. Ιερή από άποψη θρησκευτική, μια κι ο δρόμος οδηγεί στο ιστορικό παλιό μοναστήρι, ιερή από άποψη εθνική, μιας κι είναι γνωστός ο συμβολισμός του Συμιού για την Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου και την ηρωική Έξοδο - ιερή, όμως, κι από άποψη καθαρά ανθρώπινη. Κάθε τόπος, όπου συνέρχονται τακτικά και πιστά οι άνθρωποι για να πανηγυρίσουν κάτι, ο,τιδήποτε, νομίζω πως δεν μπορεί παρά με τον καιρό να προσλαμβάνει μια κάποια ιερότητα. Ιερότητα ανθρώπινη, ποτισμένη με την ανάγκη των ανθρώπων να τραγουδήσουν, να χορέψουν, να ξεβράσουν από μέσα τους την άβυσσο της ψυχής τους και,  αλαφρωμένοι πια, να ξεκινήσουν από την αρχή... Ώς την επόμενη φορά... Κι είν' αυτό τούτο το γλέντι τους κάπως σαν να προκαλούν τον θάνατο, την ιδέα της απώλειας, του χαμού. Κι αν το γλέντι είναι ένα  είδος πιστοποίησης  πως γλίτωσαν από τις φοβερές αρπάγες γι' άλλη μια χρονιά, θα μπορούσε τότε κανείς να δει την υπόσχεση για "καλές αντάμωσες" ξανά, την επόμενη χρονιά, όχι μονάχα ως ελπίδα κι ευχή κι αισιοδοξία και πίστη αλλά ακόμα και ως κίνηση να αψηφήσουν τον θάνατο, να ξεφύγουν από την ανθρώπινη μοίρα για μιαν ακόμα φορά, μιαν ακόμα χρονιά.

Αν αποστασιοποιηθεί κανείς για λίγο και παρατηρήσει την ένταση και το πάθος του χορού και του τραγουδιού σε τέτοιες αυθεντικές πανηγυρικές συνάξεις, δεν μπορεί να αποφύγει τέτοιες σκέψεις. Στην περίπτωση του Συμιού, άλλωστε, ο ίδιος ο ορισμός του πλατάνου του μοναστηριού ως σημείου συνάντησης των ηρωικών Εξοδιτών, που θα επιζούσαν,  σηματοδοτεί και συμβολίζει καταφανώς το ότι οι πολεμιστές, μέσα από την ηρωική κίνηση της μαζικής θυσίας, αψηφούσαν το μοιραίο μ' όλο τους το είναι και προσδοκούσαν ότι θα ανάσαιναν ξανά αέρα λευτεριάς εκεί, μόλις λίγα μέτρα μακριά από την πόλη, στο τέρμα του μικρού αυτού ανηφορικού δρόμου, που πήγαινε στον Συμιό - και πάει ακόμα...  

                                        Η Πύλη της Μονής του Αγίου Συμεών            

Στον περίβολο, έξω από την Πύλη, επιγραφές ορίζουν τα Στέκια 

                                   Στην κουφάλα δέντρου αιωνόβιου καντήλι αιώνιο

                                                 Χειμωνιάτικη χροιά στον Άη-Συμιό

Φωτογραφίες από τον Χειμωνιάτικο Συμιό 2014